خون خواهی در نگاه تمدنی؛ فراتر از مجازات عاملان ترور

به گزارش ایکنا، آیت الله محمود رجبی؛ رئیسی مرکز تحقیقات مجلس خبرگان رهبری، 14 آبان ماه در نشست علمی «واکاوی فقهی تحقق قصاص در جنگ های نامتقارن فناورانه» از مجموعه نشست های هشتمین دوره کتاب سال حکومت اسلامی، گفت: موضوع مورد بحث، غایت شناسی در مسئله خون خواهی است که بخشی از مباحث فلسفه احکام، به ویژه فلسفه احکام جزایی و مرتبط با فقه المقاصد محسوب می شود.

خون خواهی را می توان به دو دسته کلی تقسیم کرد: نخست، خون خواهی فردی است که در آن جنایت علیه یک شخص صورت گرفته و حق قصاص یا دیه بر عهده اولیای مقتول است. دوم، خون خواهی اجتماعی-سیاسی است؛ در این مورد، نه قاتل به عنوان یک فرد عادی اقدام کرده و نه مقتول صرفاً یک شخص حقیقی است، بلکه هر دو نماینده و نماد یک ساختار حکومتی، یک ایدئولوژی و یک آرمان هستند.

وی افزود: نکته حائز اهمیت این است که حتی در خون خواهی های شخصی نیز، اسلام غایتی اجتماعی را دنبال می کند. برای نمونه، در آیه شریفه «وَلَکُمْ فِی الْقِصَاصِ حَیَاةٌ» هدف نهایی تنها احقاق حق برای خانواده مقتول نیست، بلکه هدف، تأمین حیات و امنیت کل جامعه در سایه اجرای عدالت است. همچنین باید توجه داشت که قصاص، به معنای پاک شدن کامل جرم نیست؛ زیرا طبق آیه «مَن قَتَلَ نَفْسًا بغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِی الْأَرْضِ فَکَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعًا»(هر کس انسانی را بدون دلیل یا به جرم فساد در زمین بکشد، گویا همه انسان ها را کشته است)، قتل یک انسان بی گناه، جرمی در سطح بشریت است.

عضو شورای عالی حوزه با بیان اینکه قصاص فیزیکی، هرچند مجازات عادلانه ای است، اما تمام ابعاد این جنایت عظیم را پوشش نمی دهد، اظهار کرد: در نگاه تمدنی، وقتی قتل در سطح ساختاری رخ می دهد، ما با تقابل دو تمدن روبرو هستیم: تمدن استکبار و شرک که به دنبال برده سازی انسان هاست و تمدن حق که در برابر آن می ایستد. در این منظر، خون خواهی شهیدان، به ویژه رهبران، باید از زاویه کلام سیاسی اسلام و مکتب عاشورا نگریسته شود.

وی افزود: در این راستا سه پرسش اساسی مطرح است: نخست اینکه آیا خون خواهی تنها در هلاکت فیزیکی قاتلان خلاصه می شود یا تا نابودی ساختار باطل ادامه دارد؟ در نظام سلطه و جنگ های نامتقارن فناورانه، حتی با حذف تمامی جانیان، ساختار استکبار دارای راهبردهای جایگزینی برای بقاست و با تغییر حزب یا افراد، اهداف خود را دنبال می کند. بنابراین، غایت شناسی تمدنی حکم می کند که خون خواهی واقعی، تنها با انهدام ساختار باطل محقق شود و نه صرفاً با حذف فیزیکی افراد.

رجبی با اشاره به پرسش دوم، نحوه ناکارآمدسازی راهبرد کلان دشمن، تصریح کرد: دشمن در پی سدکردن مسیر تمدن حق است. ما باید از طریق ضربات متقابل، راهبردهای او را ناکارآمد سازیم. این ضربه متقابل باید فراتر از کشتن چند جنایتکار باشد تا منجر به آرامش اولیاء و ایجاد رعب در دل دشمن شود.

استاد حوزه علمیه بیان کرد: سوم، تکلیف امت و حاکمیت در تبدیل شهادت رهبران به پیشران قدرت است؛ شهادت رهبران باید به فرصتی برای افزایش قدرت ساختاری تبدیل شود. این زایش مستمر قدرت، بزرگ ترین ضربه نامتقارن به دستگاه محاسباتی دشمن است و خطاهای محاسباتی آن ها را آشکار می کند.

کشتن یک رهبر فراتر از قتل فردی است

رئیس مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره) افزود: در نهایت، وقتی تهاجمی به رهبر یک جامعه صورت می گیرد، نباید آن را صرفاً یک قتل فردی دانست، بلکه این حادثه بخشی از یک جنگ گسترده است. در فلسفه جنگ دفاعی اسلام، قرآن کریم می فرماید: «وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّیٰ لَا تَکُونَ فِتْنَةٌ وَیَکُونَ الدِّینُ لِلَّهِ» (و با آنان بجنگید تا فتنه ای باقی نماند و دین خالصانه برای خدا باشد). مفسران بزرگ، فتنه را به معنای شرک و دعوت به غیر خدا دانسته اند. لذا شعار جنگ تا رفع فتنه در جهان، ریشه در این آیه دارد.

وی تأکید کرد: غایت خون خواهی در این نگاه، رسیدن به نقطه ای است که نظام کفر و شرک، سلطه خود را از دست دهد. این رویکرد در نهضت عاشورا نیز مشهود است که هدف آن، تنها مجازات قاتلان، بلکه بیداری امت و مبارزه با ساختار ظلم بود.

رجبی با بیان اینکه در تبیین غایت شناسی خون خواهی، مکتب عاشورا قله حماسی و کامل ترین تجلی کلام سیاسی شیعه است، تصریح کرد: در این مکتب، با وجود هلاکت فیزیکی حضرت اباعبدالله الحسین(ع)، راه ایشان ادامه یافت و بحث ثارالله مطرح شد؛ به این معنا که خونخواه اصلی امام حسین(ع)، خداوند متعال است. وقتی خداوند خونخواه باشد، یعنی این شهادت برای نفی سلطه کفار و کنار زدن سدی که مشرکین در برابر پیشرفت بشریت ایجاد کرده بودند، رخ داده است.

وی با تأکید بر اینکه در نظام اجتماعی، حاکمیت و ولایت متولی این خون خواهی است و این مسیر باید تا جایی ادامه یابد که فتنه به طور کامل رفع شود، تصریح کرد: پیوند میان خون خواهی نهضت عاشورا و حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) در عبارت این الطالب بدم المقتول بکربلا متجلی است؛ یعنی مقتول کربلا، خونخواه خود را در حضرت قائم(عج) می بیند. لذا ما باید با نگاهی به آینده و با این باور که انتقام نهایی در عصر ظهور محقق می شود، به مسئله خون خواهی بنگریم.

عضو شورای عالی حوزه های علمیه، ادامه داد: هدف نهایی ما، همان چیزی است که در زیارت عاشورا بر آن تأکید شده است: فروپاشی کامل نظام استکبار و طاغوت. این رویکرد نشان می دهد که خون یک ولی خدا، چه امام معصوم باشد و چه ولی فقیه، تنها با نابودی افراد جانی جبران نمی شود، بلکه غایت آن براندازی تمامیت ارزشی و سیاسی جانیان است.

رئیس مرکز تحقیقات مجلس خبرگان افزود: در جنگ های نامتقارن فناورانه امروز که دشمن از ابزارهای پیشرفته ای چون هوش های مصنوعی، تسلیحات سایبری، پایگاه های داده فرامرزی و پهپادهای رادارگریز استفاده می کند، شاهد ترور رهبران مقاومت و رهبر شهید ایران بوده ایم و در این میان، عوامل اجرایی تنها مهره هایی از یک ماشین عظیم تروریستی دولتی هستند.

وی تصریح کرد: اگر جبهه مقاومت در این برهه، رویکرد خود را صرفاً به قصاص فردی و هلاکت فیزیکی چند افسر میانی محدود کند، دچار تقلیل گرایی مفرط و خطای محاسباتی شده است. مجازات چند نفر در دادگاه های بین المللی نمی تواند پاسخگوی جنایتی باشد که توسط یک ساختار نظام مند رخ داده است.

آیت الله رجبی بیان کرد: از آیات قتال برای تبیین راهبرد خود استفاده می کنیم. یکی از عمیق ترین مفاهیم در نبرد با کفر استکباری، مسئله تشفی صدر مؤمنین است. قرآن کریم می فرماید: «قَاتِلُوهُمْ یُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ وَیُخْزهِمْ وَیَنْصُرْکُمْ عَلَیْهِمْ وَیَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ» (با آنان بجنگید تا خداوند آنان را عذاب کند و خوار سازد و شما را بر آنان پیروز گرداند و دل های گروهی از مؤمنان را آرام بخشد). 

رجبی اظهار کرد: این آیه نشان می دهد که مبارزه باید با دست مردم و حکومت صورت گیرد تا دشمن علاوه بر عذاب، دچار خفت و خواری شود. دشمن تا زمانی که احساس اقتدار کند، به قلدری خود ادامه می دهد؛ لذا خون خواهی باید به گونه ای باشد که منجر به زانو زدن او در برابر نظام اسلامی شود.

عضو خبرگان رهبری تصریح کرد: در پایان این آیه، عبارت یشف صدر قوم مؤمنین به کار رفته است. واژه قوم در لسان قرآن نزدیک ترین تعبیر به مفهوم جامعه است. پرسش این است که آیا آرامش دل جامعه مؤمنانی که هر لحظه نگران حملات دشمن هستند، با کشتن چند جانی در حالی که سلطه و قلدری دشمن همچنان پابرجاست، حاصل می شود؟ خیر، این آرامش تنها زمانی محقق می شود که بازدارندگی واقعی ایجاد شود. در جنگ های کلاسیک، بازدارندگی با تلفات هم سطح ایجاد می شد، اما در جنگ های نامتقارن فناورانه که استراتژی دشمن بر مرعوب سازی و القای خطای محاسباتی استوار است، مقابله ما نیز باید متناسب باشد. ضربه متقابل مؤثر، ضربه ای است که مستقیماً دستگاه محاسباتی دشمن را هدف قرار دهد و آن را دچار اختلال و فروپاشی کند.

استاد حوزه علمیه گفت: رهبر معظم انقلاب اسلامی به عنوان استراتژیست مکتب مقاومت، همواره تأکید داشتند که دشمن در دستگاه محاسباتی مادی و سکولار خود، قادر به تحلیل قدرت نرم و اراده شهادت طلبانه مؤمنان نیست لذا راهبرد ناکارآمدسازی استراتژیک دشمن از دو مجرای به هم پیوسته حاصل می شود: استقامت میدانی حتی در شرایط خلأ فرماندهی و ارتقای جهشی در فناوری مقاومت.

امروز شاهد هستیم که جبهه مقاومت با بهره گیری از اصل تاب آوری، توسعه زیرساخت های بومی دفاعی، به کارگیری تاکتیک های نوین ترکیبی و عملیات پیچیده روانی، موازنه را به نفع خود حفظ کرده است. وقتی دشمن می بیند با وجود ضربات سهمگین و ترورهای سایبری، سازمان مقاومت از هم نپاشیده است، در واقع با همان خفت و خواری روبرو می شود که قرآن بدان اشاره کرده است.

رجبی در پایان بیان کرد: مشاهده استیصال دشمن و ناتوانی ماشین جنگی میلیارد دلاری او در شکست اراده ملت ما، آرام بخش دل های خون خواهان است. بنابراین، انتقام ترکیبی، تنها راهی است که مانع از تحقق غایت های ژئوپلیتیکی دشمن می شود.

انتهای پیام